De moeqabala is de georganiseerde ontmoeting tussen twee personen die een huwelijk overwegen, in aanwezigheid van een derde, om elkaar te leren kennen en na te gaan of een gezamenlijk project mogelijk is. Zij is geen romantische afspraak en geen verhoor: het is een afgebakende tijd, met een intentie die voor iedereen bekend is, waarin men spreekt over wat telt voor een leven met z'n tweeën. Deze gids legt uit waartoe deze fase dient, hoe zij wordt omkaderd, welke dimensies van compatibiliteit het verdienen te worden onderzocht, hoe u uw vragen voorbereidt, en hoe Nikaa7 dat werk vooraf structureert.
Wat is de moeqabala?
Het woord komt uit het Arabisch en betekent « onderhoud », « ontmoeting van aangezicht tot aangezicht ». In het Nederlands komt u het in verschillende spellingen tegen: moeqabala, muqabala, mukabala, moqabala. In Engelstalige landen en in Zuidoost-Azië heet dezelfde fase van wederzijdse kennismaking met het oog op het huwelijk ta'aruf (« kennismaken »); die term is in het Nederlands zeldzaam. Wij gebruiken in deze gids « moeqabala », met vermelding van de andere spellingen, zodat iedereen zich erin herkent.
Concreet is een moeqabala een of meer ontmoetingen, vaak bij een familie thuis, soms op een neutrale plek, tegenwoordig ook per videogesprek, waarin twee personen die elkaar niet of nauwelijks kennen met elkaar spreken over zichzelf en over hun plannen. Een naaste is aanwezig, of in elk geval binnen bereik. Het doel wordt meteen uitgesproken: het gaat om een huwelijk, niet om een relatie op proef.
Deze fase beantwoordt aan een eis van gezond verstand die de traditie heeft vastgelegd: men verbindt zich niet voor het leven zonder te hebben gekeken. Een door Abû Dâwûd overgeleverde hadith vertelt dat wie een vrouw ten huwelijk vraagt, wordt aanbevolen te kijken naar wat hem ertoe zal brengen haar te huwen. De blik waarvan sprake is, is niet alleen lichamelijk; hij richt zich op de persoon, haar karakter, haar manier van zijn.
Waartoe dient deze fase, en waartoe niet?
Zij dient om een eenvoudige en moeilijke vraag te beantwoorden: kunnen deze persoon en ik een huis bouwen waarin, om de woorden van de Koran te gebruiken, ieder rust vindt, en waarin genegenheid en goedheid bestaan? Het antwoord leest u niet af van een foto of een score. Het vormt zich in gesprekken waarin de onderwerpen aan bod komen die het dagelijks leven zullen uitmaken.
Zij dient niet om indruk te maken. Een moeqabala waarin ieder een rol speelt, levert huwelijken op tussen twee personages, niet tussen twee personen. Zij dient evenmin om te onderhandelen zoals men over een contract onderhandelt: de materiële onderwerpen hebben hun plaats, maar het doel is elkaar te begrijpen, niet te winnen.
Ten slotte dient zij niet om « verliefd te worden ». Gehechtheid kan in deze fase ontstaan, en zij is niet verdacht; maar zij is niet het doel, en een te snelle gehechtheid is vaak precies wat verhindert dat de lastige vragen worden gesteld.
Hoe wordt de moeqabala omkaderd?
Drie elementen keren in alle beschrijvingen terug, ongeacht de familietradities.
De aanwezigheid van een derde. Een ouder, een broer, een vriendin van de familie, de imam, of tegenwoordig een aangewezen vertrouwenspersoon. Die aanwezigheid beantwoordt aan de breed gedeelde terughoudendheid tegenover de afzondering van twee ongehuwde personen: een door at-Tirmidhî overgeleverde hadith zegt dat een man nooit alleen is met een vrouw of de derde is de duivel. Los van de regel heeft de derde een praktisch effect: hij vertraagt, hij getuigt, en hij zorgt ervoor dat wie aarzelt niet alleen staat tegenover druk.
De uitgesproken intentie. Beide personen weten waarom zij daar zijn, en hun families ook. Die duidelijkheid voorkomt het meest voorkomende misverstand van relaties zonder kader: de een zoekt een huwelijk, de ander « ziet wel ».
Het respect. Het toont zich in de manier waarop vragen worden gesteld, een onaangenaam antwoord wordt ontvangen, nee wordt gezegd. Een moeqabala kan op niets uitlopen, en dat is een normale uitkomst; de manier waarop men haar beëindigt, zegt veel over ieder van beiden.
Nuance. De aanwezigheid van een derde betekent niet dat die derde beslist. Volgens een door Muslim overgeleverde hadith heeft de eerder gehuwde vrouw meer recht over zichzelf dan haar voogd, en moet het meisje worden geraadpleegd. De rechtsscholen verschillen over de precieze rol van de wali bij het contract; geen enkele maakt van de moeqabala een moment waarop iemand in de plaats van de betrokkenen toestemt. De gids over de wali en de vertrouwenspersoon zet die standpunten uiteen.
Wat zijn de dimensies van compatibiliteit?
« Compatibiliteit » is een woord dat veel wordt gebruikt en zelden wordt gedefinieerd. Twee personen zijn niet in absolute zin compatibel of incompatibel; zij zijn het op bepaalde dimensies en niet op andere, en de hele inzet van de moeqabala is te weten welke dimensies voor ú tellen. De volgende tabel geeft een kaart; het artikel compatibiliteit voor het huwelijk: welke waarden bespreken? werkt elke dimensie uit.
| Dimensie | Wat zij omvat | Waarom zij weegt |
|---|---|---|
| Waarden | Wat ieder boven al het andere plaatst: familie, geloof, stabiliteit, onafhankelijkheid, vrijgevigheid, opleiding, eenvoud, openheid… | Waarden sturen duizenden kleine beslissingen; een verschil voelt u er elke dag |
| Levensplan | Huwelijkstermijn, kinderwens, ambities, gewenst levensritme | Twee oprechte plannen kunnen onverenigbaar zijn zonder dat iemand ongelijk heeft |
| Kinderen | Ze willen of niet, hoeveel, wanneer, hoe ze opvoeden, welke taal, welke school | Het is het onderwerp met de zwaarste gevolgen en het vaakst uitgesteld |
| Geleefde geloofspraktijk | Hoe ieder zijn geloof dagelijks beleeft, wat hij van de ander verwacht, wat hij bereid is te zien veranderen | Zij structureert het huis; zij wordt eerlijk besproken, zij krijgt geen cijfer |
| Familie | Plaats van de ouders, de schoonouders, verplichtingen jegens hen, eventueel samenwonen | Een huwelijk verenigt ook twee families, met hun verwachtingen |
| Geografie | Waar wonen, al dan niet bereid zijn te verhuizen, band met het land van herkomst, plannen om elders te gaan wonen | Een meningsverschil over de woonplaats kent geen gemakkelijk compromis |
| Financiën | Inkomen, schulden, omgang met geld, verdeling van de uitgaven, werk van ieder, mahr | Een meningsverschil over geld herhaalt zich bij elke dagelijkse beslissing |
| Communicatie | Hoe ieder een meningsverschil uit, om vergeving vraagt, met boosheid omgaat, spreekt over wat kwetst | Dit is de dimensie die bepaalt of alle andere na het huwelijk nog besproken kunnen worden |
Enkele opmerkingen bij deze tabel.
De geloofspraktijk is een dimensie, geen sorteercriterium. De door al-Bukhârî overgeleverde hadith die de redenen opsomt waarom men een vrouw huwt en aanbeveelt de godsdienst te laten voorgaan, wordt vaak aangehaald; hij geldt evenzeer voor de keuze van een echtgenoot. Maar « de godsdienst » waarvan hij spreekt, wordt zichtbaar in een manier van leven; zij laat zich niet herleiden tot een etiket (« praktiserend », « zeer praktiserend ») of tot een score. Religieuze overtuigingen zijn bovendien een bijzondere categorie van persoonsgegevens in de zin van de AVG, waaraan de toezichthouders geregeld herinneren. Een dienst die u zou voorstellen personen te rangschikken op « praktijkniveau », zou u vragen te doen wat de moeqabala juist vermijdt: het geloof van een ander beoordelen op een vakje.
De financiën verdienen een aparte plaats. Veel mensen durven er vóór het huwelijk niet over te spreken, uit schroom of uit angst berekenend over te komen. Dat is een veelgemaakte fout. Het artikel over praten over geld vóór het huwelijk geeft houvast, mahr inbegrepen.
Communicatie is de vergeten dimensie. Men kan het over alles eens zijn en toch niet met elkaar kunnen praten. Tijdens de moeqabala observeren hoe de ander reageert op een lastige vraag, op een meningsverschil, op een stilte, zegt meer dan tien voorbereide antwoorden.
Hoe bereidt u uw vragen voor?
Lijsten met « honderd vragen om te stellen » circuleren volop. Ze zijn nuttig, op voorwaarde dat u ze niet aanziet voor een vragenlijst die u afwerkt. Het artikel vragen voor een islamitisch huwelijk biedt er een, geordend per thema. Hier volgt een methode om die te gebruiken.
- Vertrek van uw niet-onderhandelbare punten. Schrijf vóór elke ontmoeting de drie of vier punten op waarover u niet zult onderhandelen, en de punten die belangrijk zijn zonder doorslaggevend te zijn. Dat werk beschermt u tegen twee valkuilen: het wezenlijke vergeten onder invloed van sympathie, of iemand afwijzen om een detail.
- Kies weinig onderwerpen per ontmoeting. Een moeqabala is geen examen; tien tot vijftien goed gekozen vragen volstaan voor een eerste gesprek. De zwaarste onderwerpen (kinderen, woonplaats, geld) komen vanzelf bij de tweede of derde ontmoeting, wanneer er een basis van vertrouwen is.
- Geef de voorkeur aan open vragen. « Hoe ziet u een gewone week over vijf jaar? » leert meer dan « Wilt u kinderen? ». Gesloten vragen lokken het verwachte antwoord uit; open vragen laten de persoon zien.
- Stel de vragen waarvan u het antwoord vreest. Als een onderwerp u zorgen baart, is dat precies het onderwerp dat u moet aansnijden, en vroeg. Een moeqabala die strandt op een openhartige vraag is meer waard dan een huwelijk dat het meningsverschil achteraf ontdekt.
- Luister naar wat niet wordt gezegd. Herhaald ontwijkende antwoorden, onderwerpen die stelselmatig worden omzeild, zeer algemene toezeggingen (« we zien wel, als God het wil ») over concrete punten verdienen het te worden genoteerd, zonder kwade bedoelingen te veronderstellen, en opnieuw ter sprake te worden gebracht.
- Noteer achteraf, niet tijdens. Aantekeningen maken tegenover de ander maakt van het gesprek een verhoor. Noteer daarna, met een rustig hoofd, en herlees vóór de volgende ontmoeting.
Nuance. Het is legitiem vragen te stellen over het verleden (een eerder huwelijk, een familiesituatie, een schuld). Het is niet legitiem details te eisen die de beslissing niet dienen. De bruikbare regel is eenvoudig: vraag wat u nodig hebt om u te verbinden, niet wat de nieuwsgierigheid verlangt.
Welke signalen moeten u alarmeren?
Alarmsignalen zijn geen bewijzen; het zijn redenen om te vertragen en andere vragen te stellen. Ze gelden voor beide personen, en het is nuttig ze ook te herlezen met de vraag of u ze niet zelf uitzendt.
- Haast. Het huwelijk al bij de eerste ontmoeting willen vastleggen, aandringen op rechtstreeks contact buiten het kader, ongeduldig worden van de aanwezigheid van de derde.
- Inconsistentie. Antwoorden die van de ene ontmoeting op de andere veranderen over eenvoudige feiten (werksituatie, woning, familie).
- Weigering van elke moeilijke vraag. Niet de schroom over een bepaald onderwerp, maar het stelselmatig ontwijken.
- Minachting voor uw kader. De aanwezigheid van uw naaste belachelijk maken, of proberen hem buitenspel te zetten.
- Een verzoek om geld, of om administratieve stappen, vroeg in de relatie. Onder welk voorwendsel ook.
- Greep via de godsdienst. Religieuze verwijzingen gebruiken om u een legitieme vraag, een voorwaarde of het advies van uw familie te doen opgeven.
- Het portret zonder schaduw. Iemand die geen enkel gebrek, geen enkele mislukking, geen enkel meningsverschil uit het verleden erkent, is nog niet begonnen zichzelf te laten zien.
Deze signalen betreffen de persoon. Andere betreffen de dienst waarlangs u die persoon hebt ontmoet: het artikel serieuze huwelijksbemiddeling herkennen loopt ze na.
Hoeveel ontmoetingen, in welk tempo?
Er bestaat geen juist aantal. Wat telt, is dat elke ontmoeting een vraag verder brengt, en dat de eindbeslissing noch onder druk noch in de roes van een sympathie van het eerste uur wordt genomen. Twee ankerpunten helpen.
Het eerste is om samen, vanaf het begin, het onderwerp van de volgende ontmoeting vast te leggen. Dat voorkomt gesprekken die in kringetjes draaien en geeft ieder de tijd om na te denken.
Het tweede is om uzelf tussen twee ontmoetingen tijd voor afstand te gunnen, alleen en met de mensen wier oordeel u waardeert. Velen voegen daar het raadplegingsgebed (istikhâra) aan toe. Het advies van een derde die u goed kent en geen belang bij de zaak heeft, is onvervangbaar.
En wanneer het antwoord nee is, zeg het dan vroeg en eenvoudig, via het afgesproken kanaal. Een moeqabala die op niets uitloopt, is niet mislukt: zij heeft haar werk gedaan.
Hoe structureert Nikaa7 de compatibiliteit vooraf?
Een platform vervangt de moeqabala niet; het kan wel het terrein voorbereiden, zodat de ontmoeting nuttig is. Dit is wat Nikaa7 doet, en wat het niet doet.
Wat het lid opgeeft. Zijn waarden, gekozen uit een korte lijst die voor iedereen gelijk is; zijn geloofsbeleving, in eigen woorden en zonder enige schaal; zijn persoonlijkheid; zijn levensplan (huwelijkstermijn, kinderwens), onmisbaar om voorstellen te ontvangen; zijn verwachtingen ten aanzien van de ander, op drie niveaus: voorkeur, belangrijk, niet onderhandelbaar.
Wat de motor berekent. Een compatibiliteit op vijf dimensies: waarden, levensplan, familie, persoonlijkheid, geografie. De berekening is deterministisch en geversioneerd: dezelfde gegevens, hetzelfde resultaat, en een eerder resultaat wordt nooit herschreven. Alleen de niet-onderhandelbare punten worden voorwaarden, die in beide richtingen worden gerespecteerd. De opgegeven geloofsbeleving komt in geen enkele berekening voor.
Wat de conseiller doet. Hij leest elk voorstel na voordat het wordt voorgelegd. Hij kan het terzijde leggen met opgave van reden, of een nieuwe analyse vragen; een score wijzigt hij nooit. Een voorstel bereikt u met zijn redenen: de raakvlakken en de punten om te bespreken. Die laatste zijn in de praktijk een agenda voor een toekomstige moeqabala.
Wat de score niet is. Hij rangschikt kandidaten die al in aanmerking komen; hij staat niets toe en verbiedt niets, en hij draagt altijd de vermelding « inschatting, geen garantie ». Het psychologisch onderzoek dat de aanspraken van onlinediensten om het slagen van een paar op basis van profielen te voorspellen heeft onderzocht, concludeert dat die aanspraken niet zijn aangetoond; een eerlijke score presenteert zich dus als een hulpmiddel bij het sorteren, nooit als een voorspelling.
Wat daarna komt. De interesse van ieder wordt afzonderlijk geuit; niets wordt doorgegeven zonder wederkerigheid; een omkaderd gesprek opent pas na de uitdrukkelijke toestemming van beide personen; daarna wordt een afspraak voorgesteld en in onderling overleg bevestigd, in persoon, eventueel met begeleiding, of per videogesprek. Voor vrouwen vindt de eerste ontmoeting plaats met instemming van uw wali en in zijn aanwezigheid, tenzij u daar uitdrukkelijk van afziet.
Nuance. Deze opzet bereidt de moeqabala voor; zij vervangt haar niet en beoordeelt haar niet. Wat in de ontmoeting wordt gezegd, wat ieder eruit concludeert, de beslissing om door te gaan of te stoppen: dat alles behoort toe aan de twee personen en aan wie zij verkiezen te raadplegen.
Veelgestelde vragen
Mag u tijdens een moeqabala over geld, gezondheid en het verleden spreken?
Ja, en het is beter dat vóór het huwelijk te doen dan erna. De bruikbare regel is: vraag wat u nodig hebt om u te verbinden, niet wat de nieuwsgierigheid verlangt, en aanvaard dat de ander dezelfde vragen stelt.
Moet de moeqabala in aanwezigheid van de ouders plaatsvinden?
De aanwezigheid van een derde is de norm, maar die derde hoeft geen ouder te zijn: een broer, een vriendin van de familie, de imam of een aangewezen vertrouwenspersoon vervult dezelfde rol. Wat telt, is dat de twee personen niet alleen zijn in een verborgen kader, en dat de derde begeleidt zonder te beslissen.
Is een moeqabala per videogesprek mogelijk?
Ja, en die praktijk is ingeburgerd geraakt, vooral wanneer de families ver van elkaar wonen. Dezelfde beginselen gelden: bekende intentie, aanwezigheid of nabijheid van een derde, voorbereide onderwerpen.
Wat is het verschil tussen moeqabala, khitba en nikah?
De moeqabala is de fase van wederzijdse kennismaking. De khitba is het huwelijksaanzoek, een herroepbare belofte. De nikah is het religieuze huwelijkscontract; hoe het zich verhoudt tot het burgerlijk huwelijk, dat in Nederland en België eigen regels kent, wordt uitgelegd in het artikel over het islamitisch huwelijk in Nederland, burgerlijk huwelijk en nikah.